Archeologia płci - czy można pochować kobietę z mieczem?

00:00:00: Nikt nas

00:00:04: nie pytał, ale i tak się wypowiemy.

00:00:35: stertki od historii i herstorii, i od histori sprawiedliwej są ze mną w mojej kuchni slash salonie Agnieszka Jankowiak Mike aka babka od histy Dzień

00:00:48: dobry!

00:00:49: oraz Anna Jankoviak aka wieźma od wiedzy Cześć,

00:00:53: dzień dobry.

00:00:54: I dzisiaj będziemy rozmawiać o tym dlaczego historia jest seksistowska.

00:00:59: ile mamy godzin

00:01:02: Nie skończoną ilość.

00:01:03: Dobrze

00:01:04: Pogadajmy o tym.

00:01:05: Tak,

00:01:05: to jest temat,

00:01:06: który niektórzy twierdzą że już za dużo o tym się mówi ale okazuje się ,że te mechanizmy wciąż działają więc mówi się jednak zanało.

00:01:16: Więc oto jesteśmy

00:01:18: Super.

00:01:18: Poza tym nikt nas o to nie pytał, więc się... Ja się zastanawiam od której strony by tu wskoczyć, więc może chciałabym na początek powiedzieć że ten odcinek za mną chodzi?

00:01:30: Od kiedy przyczytałam artykuł we magazynie Pismo, który uważam, że wszyscy powinni czytać.

00:01:39: i gdyby ludzie czytali więcej pisma, to byłby pokój na świecie.

00:01:48: I tam ten artykuł nosi tytuł, czekajcie ja już przesocytuję go dokładnie.

00:01:54: Czego można się dowiedzieć badając szczątki sprzed wieków?

00:01:59: I napisała go Paulina Maślona w dwa tysiące dwudziestym czwartym roku czyli już kawał czasu.

00:02:04: za mną chodzi ten odcinek

00:02:06: Ale to nie jest tak że nie mogłeś mieć je przez dwa tatska teraz po prostu przez ostatni dwa miesiące

00:02:11: ale w końcu coś udało.

00:02:13: I wiedziałam od początku jak przeczytałam ten artykuł, że będę chciała z Wami o nim porozmawiać.

00:02:18: Zresztą Ania tam jest też przywoływana i cytowana w tym artykule więc muszę powiedzieć, że bardzo jakby przyspieszyła mi serce jak go czytałam bo właściwie nie powinno mnie to już dziwić, że uprzedzenia wpływają na to jak widzimy świat.

00:02:36: Ale to mnie zafascynowało jak bardzo, jak głęboko że przy historii może sięgać seksizm.

00:02:43: I o krótki komentarz poproszę za ciebie.

00:02:47: Ja powiem tak, bo mnie najbardziej teraz zahacza od tego, żebyś powiedziała, że nie powinno mnie to dziwić.

00:02:53: a mi się wydaje,

00:02:54: że właśnie powinna

00:02:55: nas dziwiść,

00:02:56: że

00:02:57: ja

00:02:57: sama patrząc na niektóre rzeczy i będąc świadomą

00:03:02: obserwatorką

00:03:02: życia nadal odkrywam codziennie w zasadzie rzeczy które zadziwiają mnie jak bardzo... mam pewne programy wgrane i pewną narrację w głowie.

00:03:13: I właśnie o to chodzi, żeby spadały te szklane ściany i żeśmy mieli, miały taki moment aha gdzie mówimy o kurczę.

00:03:22: ja

00:03:23: to patrzyłam

00:03:23: na to w ten sposób a przecież to może jednak nie do końca więc ja w ogóle bardzo się cieszę, że ten artykuł wtedy wyszedł.

00:03:31: pamiętam jak z paulną masioną rozmawiałyśmy do niego.

00:03:35: Mam nadzieję, że on był takim przyczynkiem właśnie dla osób do takiego momentu aha.

00:03:42: Że osoby które nie interesują się na co dzień archeologią czy historią doszły do wniosku, że może skoro historia czy archeologia

00:03:52: patrzą na świat

00:03:53: patriarchalnie i nie dostrzegają roli kobiet.

00:03:57: jeżeli grup zbirki, który był sklasyfikowany jako grup wojownika i w ogóle nie było dyskusji na ten temat.

00:04:05: Nagle okazuje się po badaniach Zęba że jest tam pochowana kobieta i nagle to jest W ogóle trzeba sprawdzić po pierwsze drugie raz, drugiego zęba wyślijmy.

00:04:14: Może ten pierwszy to był po prostu włożony.

00:04:16: czy iść tak?

00:04:17: I musimy sprawdzić ta kontrowersja że on na pewno ktoś się pomylił, że trzeba było sprawdzić, że to jest kobieta i ludzie nie myślą o tym tak na co dzień.

00:04:25: czytając to w takim artykule mam nadzieję, że wiele osób się zatrzymało i powiedziało

00:04:30: ha!

00:04:31: To gdzie ja jeszcze może patrzę... stereotypowo albo

00:04:36: gdzie

00:04:36: jeszcze mam coś co powiedzieli mi rodzice, kultura,

00:04:40: szkoła.

00:04:41: Co przyjmuję za pewnik?

00:04:43: A może to... Może trzeba to poddać po prostu w dyskusje?

00:04:46: więc ja uwielbiam codziennie posiadać takie momenty i zachęcam wszystkich bardzo gorący do tego żeby w ogóle właśnie podchodzić w ten sposób żeby wogóle challenge'ować i rzucać wyzwania strukturą myślowym, zwłaszcza jeżeli chodzi o kobiety.

00:05:06: Ponieważ odkąd powstała nauka?

00:05:08: Odkąd archologia?

00:05:10: Powstała... Odkąt w ogóle mówimy o jakiejś takim naukowym podejściu?

00:05:15: to to jednak był świat tworzony przez mężczyzn opisywanym przez mążczyzn dla mężycy i to białych męrzyc.

00:05:22: Więc nie jest tak że tylko jedną grupą która podlega opresji są kobiety, ale teraz dostrzegamy też dzięki feminizmowi, że opresja to jest pewne narzędzie.

00:05:32: No i trzeba kwestionować po prostu, nie?

00:05:34: Że ci panowie, którzy wyrośli w pewnym kulturze, w pewnim myśleniu przekazali noimy w archeologii.

00:05:43: do bardzo niedawna jeszcze klasyfikowaliśmy groby na zasadzie wyposażenia, czyli jak był miecz albo było jakieś narzędzie.

00:05:52: no to musiał być facet jakby koraliki to była kobieta.

00:05:55: No i dzięki wogini powiedzmy tak Na szczęście mamy

00:06:02: badania

00:06:02: naukowe które pozwalają nam w tej chwili sprawdzać DNA.

00:06:07: No i jak przychodzi te dwa iksiki?

00:06:10: No to ludzie zaczynają być w szoku i to dobrze.

00:06:12: Ja myślę, że nauka potrzebuje mojego szoku.

00:06:14: Chciałam tylko dodać, że mówimy o rozwoju nauki i coś co jest podstawowe dla rozwojenia nauki czyli myślenie krytyczne i właśnie metody naukowe które zakładają, że my stawiamy różne pytania, że one nie zaistniały wtedy kiedy te prace były... były tworzone.

00:06:31: i powiedzieli, że ten seksizm sięga prahistorii.

00:06:34: A ja tak przewrotnie bym powiedziała, że on w zasadzie właśnie nie sięga prachistorii ponieważ wszystko wskazuje na to, że to życie prehistoryczne wyglądało zupełnie inaczej niż nam się wydaje tylko było badane w XIX wieku a w XIII wieku działały takie ane inne mechanizmy, takie anie inne stereotypy które działają do dzisiaj.

00:06:51: no i to nasze wyobrażenie o tym jak ta przeszłość wyglądała jest zbudowane na kulturze XIX-wiecznej.

00:06:56: Ja przypomnę ,że w XIV wieku naukowcy Ja się powiedziałabym, sałdorz naukowcy pisali rozprawy na temat tego dlaczego kobiety są głupsze od mężczyzn.

00:07:06: Moabius taki niemiecki naukowiec pisał o tym, że Marias Kodoska-Kiri to jest kobieta bezmyślnie małpująca mężczyzn.

00:07:13: Że mają mniejsze mózgi

00:07:14: itd.,

00:07:15: więc trochę niedziwne, że w ten sposób też tę naukę interpretowano.

00:07:20: i teraz niedawno na łamach czasów Pisma Science pojawiło się kolejne takie podobne do tego wspomnianego grobu z gierki odkrycie a mianowicie nasz kultowy, kultowany szaman tak zwane sopoki brązu który prawdopodobnie miał być kowalem okazał się, zaskoczę was po prostu Wspodziewacie się kobiet, prawdopodobnie złotniczką.

00:07:39: Świat naukowy jest w szoku.

00:07:41: Komentatorzy i komentatorki również są w szoku.

00:07:43: I to jaka gównobórza powstaje wokół tego odkrycia.

00:07:47: No bo to jedno z takich też kultowych i podstawowych odkryć sprzed czterech tysięcy lat.

00:07:51: Okazuje się że po prostu my nic nie wiemy o tym świecie.

00:07:54: Dokładnie Ja bym chciała teraz jakbyśmy mogły tak zdekonstruować To takie wiecie najbardziej popularne Mity nasze wyobrażenia, które mamy.

00:08:04: Już trochę o tym mówiłyśmy nie?

00:08:05: Ale mamy takie wyobrażenie że właśnie mężczyzna łowca myśliwy on tam te mamuty tym zaostrzonym kikiem.

00:08:16: A kobieta w tej jaskinii prawda zamiatka przy tym ogniu który on rozpalił czeka jagody jakiejś zbiera nie i z tymi dziećmi itd.

00:08:28: I wiecie, wiem już dzisiaj że to mogło być inaczej że w ogóle mięso mogło nie być podstawą diety, prawda?

00:08:38: Że właściwie być może to mięsko było okazjonalnie.

00:08:41: A tak naprawdę właśnie żyliśmy z jagódz, z grzybów

00:08:45: itd.,

00:08:46: chociażby to tak, że to być może ta zbieraczka była ważniejsza w ogóle w tym gronie niż ten łowca.

00:08:53: Wiemy, że mogły kobiety też być łowczyniami.

00:08:58: Ileś takich rzeczy wiemy.

00:08:59: czy macie jakieś takie właśnie które dla Was już nie są szukujące Rzeczy?

00:09:04: to z dekonstruowania, bo wydaje mi się że jest ich więcej.

00:09:08: Ja od razu tak się wyrywałam.

00:09:09: strasznie straszne.

00:09:10: jestem

00:09:10: wyrywna Ponieważ od raju mi się przypomniało słuchajcie kiedy jeszcze pracowałem w szkole średniej A to było dosyć już dawno temu i to był jakiś początek mojej tak zwanej kariery w edukacji.

00:09:21: Moja wiadomość, że edukacja robi się zawrot na karierę.

00:09:24: To oglądałam z moją młodzieżą takie wystąpienie na TEDxie.

00:09:30: Już nie pamiętam pewnie

00:09:31: amerykańskim ale nie stawiam, nie robię żadnych zakładów tym temacie

00:09:36: I pamiętam

00:09:37: jak bardzo też dla nich dużą zaskoczeniem, ale dla mnie również było takie zakwestionowanie właśnie

00:09:43: tego podziału

00:09:44: ról pod kątem tego.

00:09:46: Jak procentowo ile przeszysz do stołuż?

00:09:50: Sparaprazuje to słynne pytanie ile tutaj co przeszisz do stołów?

00:09:55: i

00:09:55: faktycznie to co przynosiły kobiety mogło stanowić sześćdziesiąt-siedemdziesięt procent tak naprawdę tego czego potrzebowa rodzina.

00:10:02: więc nawet jeśli pewnego rodzaju podziały istniały,

00:10:07: to możemy

00:10:07: na nie spojrzeć zupełnie inaczej.

00:10:09: To znaczy które były podstawą przeżycia, życia funkcjonowania codziennego a które były czymś okazjonalnym i to był taki pierwszy moment w którym ja się tak mocno zetknęłam i tak naprawdę poczułam że kurczę wszystko co wiem również po studiach historycznych jest do podważania czyli jak my patrzymy

00:10:25: na wagę

00:10:27: tego podziału ról.

00:10:28: No po prostu co powiedziałaś, że mamy już dowody na to, że polowania

00:10:33: również w polowaniach też brało udział kobiety i mówi się,

00:10:37: że możliwe,

00:10:38: że one były nawet bardziej efektywne bo kobiety współpracują bardziej?

00:10:43: Mniej ryzykują.

00:10:44: Mniej rysykują zasadzki a nie właśnie gonią z tą Jolo za tym mamutem.

00:10:52: więc to są takie rzeczy który już w tej chwili wiemy, bo była wyszła taka książka Lady Sapiens.

00:10:59: W której jest to bardzo dobrze opisany właśnie ta tarola.

00:11:03: dla mnie z kolei taką chyba najważniejszą rzeczą która zapadła mi wpamięć To były te prace mojego zresztą serdecznego przyjaciela profesora Leszka Gardeły Który napisał książkę

00:11:20: o Amazonkach północy.

00:11:22: Leszek z wybitnym znawcą wikingów.

00:11:26: To jest mężczyzna, który o vikingach wie naprawdę najwięcej w tej chwili.

00:11:31: Można powiedzieć że na świecie jest naprawdę wybitny specjalistą i zabrał się... po prostu za sprawdzenie grobów

00:11:40: z bronią,

00:11:41: z różnych względów między innymi żeby sprawdzić czy one nie mają jakiegoś kontekstu magicznego żeby zobaczyć czy rzeczywiście w grobach w których jest broń leżą myszczyźni żeby to po prostu tak zrewidować.

00:11:53: no i co się okazało że wielu tych grobow po prostu były kobiety Iiii to to znowu zrobiła się wielka burza dookoła niego.

00:12:02: pamiętam jeszcze te czasy gdzie ludzie właśnie oskarżali go o ideologię O, że to w gender i że gender to tak...

00:12:09: To jest obelga, przypomnijmy.

00:12:10: Także w gender to jest o belgę i że tak na siłę się próbuje pewne rzeczy przekchnąć.

00:12:18: No i te wojownickie wikińskie dla mnie osobiście były bardzo ważny bo ja jak byłam na sutach archeologicznych to bardzo chciałam być w grupie rekonstrukcyjnej I bardzo chciałam walczyć mieczem ponieważ jestem dziewczyną,

00:12:36: która

00:12:36: od zawsze w zasadzie trenowała i parała się różnego rodzaju broniami.

00:12:43: I bardzo mnie to jara.

00:12:45: No i chciałam po prostu się nauczyć i walczyć właśnie w formacji

00:12:50: rekonstrukcyjnej.

00:12:51: i usłyszałam wtedy że ja mogę przyjść do formacji rekonstrukcyjne ale mogę tam właśnie gotować kaszę bo kobiety nie walczyły Bo kobieta jest niezwystacująco silna, bo kobietа przeciętna nie udźwignie miecza.

00:13:09: Najileszek w tym artykule też jest zresztą cytowane o którym wspominałaś.

00:13:13: on tam mówi... Przeciętny mężczyzna też nie udźwignie wiekińskiego miecza, wszystko zależy od tego jak trenujesz i ile trenuje.

00:13:22: I co jesz?

00:13:22: Jakie masz umiejętności w predyspozycji?

00:13:24: My myślimy o tych kobietach, że one były wszystkie takie wątłe, że nie pracowały ciężko,

00:13:31: że przecież

00:13:31: one mają te takie delikatne szkielety a badania pokazują, że w tych najstarszych społecznościach jakby porównać... Szkielet kobiety... Zresztą zrobiono to.

00:13:41: Porównywano szkieled kobiet z tamtych czasów do współczesnych kobiet i okazuje się, że tamte szkiele te są podobne do sportsmenek naszych.

00:13:49: Czyli one musiały mieć siłę, musiała prawdopodobnie kopały poruszały się biegały podnosiły dźwigały I mają.

00:13:57: po prostu mamy inną budowę.

00:14:00: Ale to nie znaczy, że jesteśmy słabsze pod tym względem.

00:14:03: No bo mamy przykład

00:14:04: wielu kobiet które osiągają niesamowite wyniki, a kiedyś na TikToku też mnie tak uderzyły filmik.

00:14:12: W Ameryce oczywiście chodził chłopak po ulicy i pytał przeciętnych mężczyzn czy pokonaliby kobiety w jakimkolwiek sporcie zawodowe.

00:14:21: no i wszyscy prawie że wszyscy byli święci przekonani, że oni na pewno by pokonali sportsmenki nie?

00:14:28: Że sportmenki po prostu

00:14:29: są

00:14:30: gorsze od nich i oni.

00:14:31: to prawda siedzę i codziennie piję piwo na kanapie ale na pewno przebiegnę szybciej niż kobieta która robi.

00:14:37: robię to zawodowo.

00:14:38: I oni to mówili na poważnie, nie?

00:14:40: Więc to myślenie takie jest bardzo zakorzenione i przełamywanie tych stereotypów zwłaszcza właśnie jeśli chodzi o kobiety biekińskie czy o to czy kobiety są silne to dla mnie osobiście ma ogromne znaczenie.

00:14:53: Przykład po prostu ikoniczny i do

00:14:55: znudzenia powtarzany o wnoszeniu pralki na czwartę piętro.

00:14:59: I też nie znam żadnego fazu, który w pojedynkę taką palkę na co czwarte piętro wniesie.

00:15:05: Znaczy jak wnieść, to też jest kwestia tego... czy ja nie znam faceta, który by codziennie tę pralkę tam wnosił.

00:15:13: Albo

00:15:13: na przykład klasyczny przykład obo jak będziesz miała zakręcony słoik i sobie nie

00:15:18: otworzyysz.

00:15:19: Wiecie to są prawa fizyki.

00:15:20: wystarczy ścisnąć nakrętkę i ona zrobi takie pch!

00:15:23: I wtedy się to odkręca.

00:15:24: więc kobiety Ja mam z mojego życia taki też przykład Mojego bardzo dobrego kolegi Który jest bardzo silny i za każdym razem Jak coś robimy remontowo razem albo jak mieliśmy jakieś wyzwania To on mi mówił swoim mięśniem atemimów, bo ja będąc kobietą która nie jest jakaś wielka jestem silna ale nie jestem wielka i nie widać tego.

00:15:46: Ja musiałam kombinować i uczyć się praw fizyki.

00:15:49: no bo czasami jest tak że jak coś po prostu podważysz to to pójdzie samo nie?

00:15:54: Jakby co nie chodzi o to żeby mieć siłę bo na siłę się nie przepchnie Nie rozwali ściany ale o spryt.

00:16:01: Oto żeby wiedzieć w jaki sposób i w jaki sposób funkcjonuje świat, no i tak samo właśnie kobiety które trenują i które wiedzą np.

00:16:10: mamy potwierdzone że walce nie liczy się tak naprawdę siła tego sprawność spryt szybkość bardzo często, nie?

00:16:17: I jakoś jak gol, jak walczył z Davidem w Biblii to nikt nie kwestionował żeby

00:16:22: umniejszyć

00:16:24: ale jak kobieta miałaby stanąć i wygrać to już kwestionujemy.

00:16:28: Tak, to są właśnie te okulary seksistowskie, które mamy założone i które po prostu gdzieś tam projektujemy na te minione dzieje.

00:16:38: Łącznie chyba z najważniejszym taką soczewką najważniejszą.

00:16:42: czyli mówimy przecież kobiety zajmowały się tymi dziećmi więc gdzie one tam mogły coś z tym dzieckiem zrobić?

00:16:50: I okazuje się że no hello jakby być może ważniejszy wynalazkiem było nosidło Bo, wiecie kalendarz, który na pewno wynalazła kobieta.

00:17:02: Bo po co facetowi byłby?

00:17:03: Kalendarz na którym odlicza sobie dwadzieścia osiem dni cyklu menstruacyjnego.

00:17:09: Widzisz jakby patrzymy wciąż w ten sam sposób.

00:17:12: Patrzymy na ograniczenia które mają kobiety a nie patrzymę na to że jakby ograniczenia też czy trudności jakie spotykamy generują w nas właśnie ten myśl taką wynalazczą, albo właśnie sprawiają że ponieważ musimy przetrwać to właśnie wykorzystujemy wiedzę o świecie żeby zrobić coś.

00:17:30: Mądrzej, szybciej.

00:17:56: opiekowali się swoimi ranymi, opiekowały się osobami z niepełnosprawnością.

00:18:01: że mało jest takich dowodów.

00:18:04: po prostu

00:18:05: nie wiem, że wpada ktoś wybija

00:18:06: wszystkich i

00:18:07: to widać po tych ciałach które potem odnajdujemy.

00:18:10: więc to też jest bardzo ciekawe spojrzenie kiedy się zaczyna ten moment w którym ten świat się zaczyina układać inaczej bo na samym początku musiało być ciekawiej

00:18:21: niż

00:18:21: zdecydowanie ciekawie i inaczej niż myślimy.

00:18:24: Też dowody są

00:18:25: w ostatnich badaniach

00:18:26: z Czatalwyjuk, gdzie przebadano właśnie genotypy i generalnie skupiono się na domostwach.

00:18:34: I okazuje się że w ogóle Czatalwyjuk to była społeczność materlinarna i nie mówmy matriarchalna bo matriarhat to jest sztuczny twór który został stworzony przeciwko patriarchatowi i matriarchat nigdy nie będzie funkcjonować tak jak patriarchat.

00:18:51: To były społeczności matrilinearne, czyli otoczone dookoła kobiet.

00:18:56: ale to jest bardziej o tym rodzaju społeczność.

00:19:00: i mówimy o kręgach.

00:19:01: Mówimy o tym, że to jest społeczność, która się schodzi.

00:19:05: No i widać początek.

00:19:06: jak to, bo na przykład właśnie raz, że w domach były chowane po linii matki, że raczej facetów wypuszczano dalej żeby poszli gdzieś tam do innych wiosek nie, że te kobiety zostawały I że

00:19:20: przygarniano

00:19:21: osoby właśnie może z niepełnosprawnościami czy jakieś słabsze Żeby to była taka społeczność, która opiekowała się bardzo mocno wszyscy z kimmi.

00:19:31: No a do tego należy jeszcze oczywiście dodać, że jak mówimy o wynalazkach no to już

00:19:36: w pradzie

00:19:37: chmamy wycie butelki tak dokarmienia dzieci.

00:19:40: co może nam mówić o tym ,że nie tylko kobiety obiekowało się dziećmi ale samo przejście w ogóle wiecie na rolniczy sposób funkcjonowania człowieka?

00:19:49: najprawdopodobniej zabdzięczamy kobietom które stwierdziły, że nie chce im się chodzić i zbierać tylko że hej może jakby obserwujemy także ziarno wpada to może daziawna wytrzelagowało pozbierać, zasadzić i to wyrośnie.

00:20:03: Więc to też wynalazki takie praktyczne i tego nie wiecie współczesnie bo o tych kobietach się zapominano.

00:20:11: ale wiecie no... Nie mielibyśmy siatki bez kobiety, nie mielibym...

00:20:15: Wycieraczek?

00:20:16: Wycieraczek

00:20:17: byśmy nie miały, zmywarki byśmy je nie miało.

00:20:19: czyli jakby kobiety które były wciśnięte wpranie, sprzątanie i różne takie rzeczy stwierdziły że hej mamy dosyć żeby pranie trwało tak siedem dni.

00:20:30: coś

00:20:31: trzeba albo zmywania trzeba coś tym zrobić.

00:20:34: może zrobimy maszynę która będzie za mnie to robić nie?

00:20:37: Albo jedziemy i jak pada to nic nie widzę.

00:20:40: no to będzie bezpieczniej.

00:20:42: kobieta wynalazła wycieraczki do auta.

00:20:45: Nie?

00:20:46: I o tym nie pamiętamy, ale gdzieś ja mam takie wrażenie że te wszystkie wynalazły tak jak powiedziałeś które nas ciągną w górę jeśli chodzi o rozwój cywilizacji.

00:20:56: są przypisywane kobietom tak jak Ada Lovelace która wynalała jakby podstawy

00:21:03: pod

00:21:04: Wi-Fi.

00:21:05: Ale my odsłuchamy tutaj naszych słuchaczki, wszystkie osoby które słuchają do odcinka.

00:21:11: Bo przecież macie z agą odcinek na bazie książki okradzione i tam jest dużo o wynalazłości kobiet też jest.

00:21:17: także jeżeli Was tak naprawdę mam intryguję to koniecznie proszę nam się cofnąć.

00:21:20: mówię jako ten naczyna po prostu wielbicielka

00:21:22: pod kastrofem.

00:21:24: Tak to rzeczywiście świetna książka i te okradzone.

00:21:27: dużo takich her story tam pokazuje i też mechanizmów które wykluczały kobiety po prostu z nauki.

00:21:34: Myślę, że do tego też jeszcze chciałabym zaraz przejść.

00:21:37: To zanim przejdziemy to może polecę jeszcze jedną książkę polskiej autorki właśnie Mieszki Krzemńskiej która myślę już rok miną od wydania tej książki wyda taką książkę Homo nie tylko Sapiens i ona tam też pokazuje.

00:21:52: po pierwsze w ogóle zajmuje się nowymi obszarami do badania bo tak jak Ania mówiła się to często nam się powtarza jak prowadzimy kursy do nauczycieli i nauczycielek, że herstory otwiera oczy na różne grupy.

00:22:05: Właśnie nie tylko dla kobiety ale jest tym pierwszym krokiem żeby zauważyć jak wiele my jeszcze mamy przed sobą badania, jak wiele perspektyw, jak wiele nowych soczówek powinniśmy założyć kiedy prowadzamy te badania.

00:22:16: no i np.

00:22:16: o zwierzętach.

00:22:17: tak w historii najstarszej nasi towarzysze doli i niedoli a mało tych badań jednak było poświęconych zwierzątom więc znajdziemy o nich trochę w książce, ale również to seksistowskie spojrzenie archeologii

00:22:31: XIX-wiecznej

00:22:32: na przeszłość.

00:22:34: Też właśnie Agnieszka fajnie porusza w tej swojej książce więc ja też tę książkę bardzo serdecznie polecam.

00:22:39: A ja muszę jeszcze dodać jedną rzecz, którą też zawsze w takich okolicznościach przywołuję bo wiecie gdyby kobiety miały być słuszne i podległe z natury takie no już od dawna tośmy takie były nie?

00:22:54: I jest taka wielka debata właśnie.

00:22:57: Co poszło?

00:22:57: nie teraz?

00:22:58: W podkastach, w social mediach amerykańskich gdzie dokładnie padło takie stwierdzenie że jak women were submissive then we would submit already.

00:23:09: Czyli gdybyśmy

00:23:10: miały

00:23:10: być takie podtańcze i podległe to już byśmy się poddały.

00:23:13: a kobiety ciągle walczą

00:23:14: ktoś

00:23:14: nas przyciska butem i my ciągle... ciągle wychodzimy i coś w tym jest.

00:23:20: I ja sobie tak zawsze jakby to bardzo rezonuję z taką myślą, którą ja mam od dawna bo dlaczego starożytni rzymianie robili propagandę w której nie wiem cesarz August przedstawiał swoją żonę jako po prostu wzór cnód akleopatry jako tą wiedźmy Znadnilu która źle coś tam robiła.

00:23:40: Czy rzeczywiście mamy w literaturze tyle przykładów tych idealnych kobiet, dlatego że one były takie idealne?

00:23:48: Czy dlatego, że trzeba

00:23:49: było im powiedzieć, że powinny być idealne.

00:23:51: Ja mam takie wrażenie, że im mamy więcej takich idealnych przykładów w popkulturze to znaczy, że ktoś nam próbuje powiedzieć, nie jesteśmy tak jak powinniśmy być.

00:24:02: Że ktoś tam się buntuje więc my wam musimy pokazać...

00:24:05: Nie?

00:24:06: To tak działa też nasze wychowanie, że dziewczynka która się jakby nieświadomie jeszcze wychowuje chce grać w piłkę chcę pływać chcę robić różne rzeczy i kultura jej mówi nie nie nie.

00:24:19: Jesteś dziewczynką więc musisz ładnie siedzieć w sukience.

00:24:23: Na szczęście

00:24:23: to się zmienia.

00:24:24: To się zmienia.

00:24:25: ale to teraz pytanie na ile Byłoby to

00:24:29: potrzebne,

00:24:30: gdyby dziewczynki naturalnie

00:24:32: siedziały

00:24:33: w sukienkach.

00:24:35: Ja tak patrzę trochę na starożytną literaturę i na większości pisanej przez mężczyzn właśnie dzieła że trzeba było pokazać.

00:24:44: mamy odysaja wychodzi.

00:24:45: no to trzeba było wykazać tą penelopę która tak wiecie czeka na tego swojego odyseusza i w takich cnotach.

00:24:52: No bo to był jakiś wzor... do przekazania.

00:24:55: Tak samo jak mity boginiu Bogowie opowieści są pewne archetypy,

00:24:59: które mają nam...

00:25:01: pokazywać sposób zachowania i tak samo jest opowieściami z tą propagandą, która się ciała.

00:25:08: No i mi się wydaje że to co my bierzemy jako historycznie oparcie bo nam ktoś napisał, że kobiety takie były no to jest trochę tak jak pan Kaczyński nam kiedyś próbował powiedzieć nie?

00:25:19: I tam te cenoty niewieście były

00:25:21: od czarnka

00:25:22: i Kaczyński próbowało mówić ,że kobiety są takiej uległe.

00:25:25: To jest trochę jakby ktoś nam próbowywał wmówić, że powinniśmy takie być ale nie dlatego o kobiety takie są i opisujemy.

00:25:34: tylko kobiety się buntują więc trzeba im powiedzieć jakie powinny być.

00:25:37: ja tak patrzę na starożytność

00:25:39: karca ania żeby nie stukała

00:25:41: w stół i

00:25:42: słuchajcie

00:25:43: lekkie mózga defa despraniu że sobie przeglądałam książkę w trakcie tego o czym Ania opowiadałaś oraz słuchałam tego i tak sobie pomyślałam Boże jaką mam mądrą boginię jaką mam młą siostrę i trafiłam oczywiście mam takie zawsze wielkie szczęście na takie wątki w książce, właśnie kobieta opowiedzi o niewidzialności

00:26:01: od tej historii do dziś.

00:26:02: Która też fajnie nawiązują

00:26:03: do tego,

00:26:03: o czym Kasia mówiła się o tym... Gdzie tam były te błędy, jakie stereotypy i tak dalej.

00:26:08: I to że uważano ,że szczątki kobiece są mniejsze mają mniejsze

00:26:12: czaszki

00:26:12: itd.,

00:26:12: to jest też od pewnego czasu fajnie weryfikowane ponieważ dzięki najnowszym metodom badania właśnie szkieletów następuje taka korekta i okazuje się, że w obie strony ta korekta działa.

00:26:23: To znaczy groby które kiedyś były sklasyfikowane jako damskie Okazuje się że są męskie a były skrasyfikowane jako damskie na przykład dlatego żeby były drobniejsze Ponieważ jesteśmy zaskocze was bardzo różnorodni I mam kolegów, którzy są ode mnie większe i silniejsi.

00:26:37: Mam takich, które są ode mnie mniejsi i słabsi.

00:26:39: No więc w obie stanu działa ta korekta ale też przepiękna.

00:26:42: jest tutaj cytat z Karola Darwina i ja go po prostu zacytuję.

00:26:45: Dawaj!

00:26:45: W dzielę dobór pułciowy.

00:26:47: Karol Darwin wyjaśnia że i tu jest cytat nie jest prawdopodobne by mężczyzna uzyskał większą siłę dzięki skutkom dziedziczonym tegoże pracował ciężej od kobiety na utrzymanie swojej i swoje rodzinę gdyż u wszystkich ludów barbarzyńskich kobiety muszą pracować co najmniej równie ciężko jak mężycześć.

00:27:03: dziękuję

00:27:04: co najmniej również ciężko jeśli nie ciężej, bo jeszcze właśnie wisi na przykład na nich niemowlę.

00:27:09: Ale fajnie że wracasz do tej książki, bo... Jeszcze też mam tutaj taki zaznaczony w kółeczku w moich notatkach wątek, do którego chcę wrócić Bo ta książka Marilyn Patu Matisse słuchajcie uchwyciła, pokazała mi, że jest moment, w którym możemy mówić aha!

00:27:28: Tu się zaczęło patriarchat i że to się stało w Neolicie, kiedy

00:27:35: wprowadzono.

00:27:36: Jakby zaczęły te związki być coraz bardziej monogamiczne i zaczęłaś ta powolna jakby wędrówka w stronę rodziny nuklearnej.

00:27:45: bo też gadałyśmy o tym wcześniej już nie?

00:27:47: Że najprawdopodobniej te grupy były zorganizowane także właśnie, że to nie tylko matka się opiekuje dzieckiem tylko cała grupa.

00:27:55: przecież za nim oni wpadli połączyli krop że od momentu spółkowania te dziewięć miesięcy i to dziecko.

00:28:02: I że też jakby ustalenie ojcostwa jest tym momentem, kiedy się zaczyna właśnie Pater, tak?

00:28:09: Patriarchat.

00:28:10: Ja myślę, że

00:28:11: możemy

00:28:11: pójść trochę dalej.

00:28:12: Też jestem daleko z tego żeby mówić, że społeczności dawne były mniej inteligentne czy mniej rozwinięte.

00:28:19: Uważam, że

00:28:20: to jest

00:28:21: klasyczne przełożenie naszego czasu, czyli linearnego.

00:28:26: Przekonanie o tym, że postęp cywilizacyjny to jest rozwój i że dzięki postępowi mamy... To nie tak.

00:28:35: Ja jestem bardzo głęboko przekonana o tym ,że tamte społeczności były naprawdę inteligentne i miały inne wartości.

00:28:41: ale nie oddjąć.

00:28:42: do tego chciałam zmierzać.

00:28:44: Wiecie co się zadziało w momencie kiedy Neolid przynosi nam osiadły drzew życia.

00:28:50: I zbieractwo przestaje gdzieś tam łowieństwo odchodzą na drugi plan, bo mamy rolnictwo to nagle okazuje się że z zasobów które były zbieranne po to żeby przeżyć mamy nadmiar.

00:29:03: i patriarchat pojawia się w momencie w którym ludzie zaczynają zastanawiać się co z tym nadmiarem zrobić kto ma nim zarządzić jak mamy to rozdysponować i jakby jasne ustalenie tam i rodzina, to wszystko jak najbardziej.

00:29:19: Że się zaczyna tworzyć.

00:29:20: ale dlaczego tworzy się ta jednostka?

00:29:22: Ponieważ ja nagle mam więcej niż ktoś inny więc warto by było to zabezpieczyć.

00:29:28: Ja to chcę teraz komuś przekazać więc będę przekazywać moim młodziecku więc ważne jest żebym jako facet wiedział że to moje dziecko.

00:29:35: Dokładnie

00:29:37: I tak długo jak mamy społeczność matrilinearną to nie ma znaczenia bo matka zawsze jest pewna a tak jak wiecie wchodzi moment, w którym mężczyzna zaczyna odgrywać jakąś ważniejszą rolę czyli patriarchalne społeczności.

00:29:50: no to te kobiety zaczyna się gdzieś tam zamykać po to żeby dopilnować, żebym ja wiedział, że to jest do dziecko bo ja ciężko pracuję i latam z tym moją dzidą

00:30:00: po to,

00:30:00: żeby coś mieć nie?

00:30:02: I teraz muszę mieć pewność ale też nadal jak te społeczności funkcjonują to nadal widzimy, że kobiety odgrywają ważne role.

00:30:10: na Sir Lanc'e Koby te były garancarkami.

00:30:15: Przepraszam, nie ma tyle o tym mówić się dzisiaj.

00:30:18: Robiły garnki.

00:30:19: Prawdopodobnie badania pokazują że te garnki były mi tyle!

00:30:25: narzędziami, z których się korzystało jakimiś tam pojemnikami.

00:30:29: Ale też nuźnikiem tożsamości kulturowej.

00:30:32: i garnki są zdobione symbole na nich się pojawiały nie?

00:30:35: Więc kobiety były strażniczkami tej tożsamości I to widzę jest w rękodziele bardzo mocno który jest zdegradowany jeżeli chodzi o wartość.

00:30:47: teraz to zaczyna wracać, ale to kobiety głównie się rękodziałem zajmują więc może też dlatego nie miało tu jakiejś takiej wielkiej nałożonej wartości przez no stulecia czy tysiąclecia

00:30:59: nawet.

00:31:00: Ale wracamy teraz do tej myśli która była i którą widać i to jest udokumentowane w badaniach siedlanki że rynkodzieło zdobnictwo nie się tożsamość kulturową.

00:31:12: My to widzieliśmy też u nas na terenach Ziempolskich przy wojnie, przy okupacji.

00:31:18: wiecie w

00:31:18: obozach

00:31:19: koncentracyjnych kobiety wykonywały rękodzieło po to żeby zachować resztki swojej tożsamości żeby się wspierać tak?

00:31:27: Żeby w ogóle pamiętać kim się jest i jak wyszły osoby.

00:31:31: jest taka pani Janina Tolik

00:31:33: która przeżyła

00:31:34: Auschwitz która dokumentowała w ogóle w Auschwiz obrazami malowała po prostu zbudowała tą całą zbrodnię.

00:31:42: Ona była artystką, malarką.

00:31:45: po swojej historii obozowej wyjechała za granicę kształcić się dalej.

00:31:49: wróciła potem do Polski i odezał się dawniej niedawno nie wiem czy siostrzeni czy bratami bo to jego.

00:31:55: on przyszedł że to ciocia Mówi, czy możemy jakoś w fundacji go wesprzeć?

00:32:02: Ponieważ jego ciocia po powrocie do Polski w jednym z kościołów robiła polichromię pod patronatem jakiegoś mistrza.

00:32:11: I to są polichronie, które są inspirowane Haftem Kashubskim.

00:32:14: Jest ich mnóstwo, więc jakby on by tego nie mógł sam zrobić.

00:32:17: No i teraz

00:32:18: jest w dwa tysiące

00:32:19: dwudziesty piąty rok.

00:32:20: Kościół jest poddany renowacji I wystawiają tablicę.

00:32:24: No i on idzie i mówi no to proszę na tą tablicy też to moją ciocie Bo wszyscy wiedzą że moja ciocia tam pracowała.

00:32:31: Jemu odpowiadają

00:32:31: nie, ponieważ nie

00:32:32: mamy stuprocentowej pewności że dzieci.

00:32:35: A więc jakby udokumentowane na pamiątkowej tablicy dekorowania wiecie kodzieło polichromnie bazowane na hafcie kaszubskim będzie tylko facet bo nie mamy papierka który powiedział Ale jakby jest udokumentowane,

00:32:54: że

00:32:54: ona podniem pracowała

00:32:55: przed tym.

00:32:58: Ja się łapię za głowę bo to też coś o co się piekli właśnie autorka tej książki, kobietach opowieść o niewidzialności.

00:33:05: Bo ona mówi tak jak znajdujecie kości i miecz To jesteście sto procent pewni, że to jest koleś.

00:33:13: Ale tak naprawdę nie macie żadnego dowodu!

00:33:16: Jakby...to nie jest jeszcze dowód, nie?

00:33:19: Tu może jak już wiemy może to być równie dobrze kobieta ale wtedy trzeba dwa razy sprawdzić i wszystkie zęby znawać.

00:33:24: one trzeba wysłać do analizy DNA bo może chyba jednak coś to jest nie tak.

00:33:29: I ona w tej książce pisze Nie macie każdego dowodu archeologicznego na to, żeby opowiadać tę historię w ten sposób.

00:33:37: Więc otwórzmy o tyle jakby kilka centymetrów swojej głowy i dopuścimy inne interpretacje nie?

00:33:44: Tak i archiologii.

00:33:46: to jak tu się zaczęło dziać.

00:33:48: ale ja jeszcze pamiętam jak pisałam doktorat z prowincji rzymskiej Luzytani I pisałam o ludach celto-iberijskich, które przemieniały się pod wpływem rzymskiej kultury, która tam weszła.

00:34:01: Rzymianie założyli prowincję i ludzie, którzy tam zaczęli być rzymianami itd.

00:34:08: I badałam między innymi do tego cmentarzyska no i takim kryzysu... Do dzisiaj.

00:34:13: jak myśl, a to już było lata temu bo przecież bardzo dawno temu, to było jak ja pisałam tą pracę.

00:34:20: i dziś jak zamknę oczy to widzę taką tabelkę z rysuneczkiem gdzie był taki diagram kołowy na którym były przedstawione zawody które odnajdziono na tym cmentarzysku i był taki właśnie wojownik narysowany.

00:34:36: Były jakieś tam wycierze mieślniknień i właśnie były grupy bojownicy, rzemieślnicy, garnsarze, coś tam.

00:34:44: i ostatnia kategoria kobiety Dzieci i inne.

00:34:49: Ja do dzisiaj widzę ten diagram.

00:34:53: Pamiętam moje wkurzenie na to, że w ogóle jak?

00:34:59: Jakim cudem?

00:35:03: nawet nie tyle, że nikt nie powiedział, że kobiety mogły być np.

00:35:07: karancarkami ale nikt sobie nie znał trud, żeby się zapytać co te kobiety robiły.

00:35:12: Nie, że ci mężczyźni mieli tyle kategorii A kobiety były, kobiety dzieci inne były w jednym miejscu.

00:35:18: Miał jeden swój.

00:35:19: po prostu mały tam fragment tego diagramu i nikt nawet nie spadł na pomysł żeby powiedzieć hej!

00:35:25: Te kobiety?

00:35:26: To

00:35:26: jest nad ok.

00:35:27: Kobiety po prostu muszały mieć jakieś znaczenie, nie?

00:35:30: Tak.

00:35:30: Potem to widać w tych wszystkich właśnie konferencjach z tam właśnie latach sześćdziesiąteś tym dziesiąta jakie one miały tytułę, nie.

00:35:36: Where they all men?

00:35:38: Czy człowiek perihistoryczny to również kobieta?

00:35:42: I takie pytania o tę niewidzialność, dlatego ta niewidzialność tytule tej książki jest ważna, no bo... A zresztą jak weźmiemy sobie przyjrzymy sobie półeczkę w księgarni czy w bibliotece Herstory'a to tam wraca to niewidzialność, wymazane w historiach której nie było że zetytuje Gnieżko tytuł twojej książki.

00:36:01: Może się odnosić

00:36:02: do kobiet tylko.

00:36:03: Tak,

00:36:04: dużo osób

00:36:04: tak to zaczęło interpretować bo przez to że ja w mojej książce napisam połowie o kobietach to z gruntu zostałam zaklasyfikowana jako pisarka feministyczna.

00:36:14: No i bardzo dobrze.

00:36:15: ale tak

00:36:16: no bo to się odnusi też do innych grup oczywiście.

00:36:19: Grup wszystkich które były marginalizowane.

00:36:23: wszystkich tych, którzy nie są tym białym człowiekiem na wykopaliskach.

00:36:27: Tak?

00:36:27: I to się przenosi, bo możecie sobie teraz jak słuchacie tego w omysle, dobra no jakie to ma znaczenie.

00:36:33: Przenosi się tam na nasze życie bezpośrednio, bo są badania, które pokazują że jak kobiety i mężczyźni odzywiają się na spotkaniach to jak jest pięćdziesiąt procent, jak kobiety zajmują pięć dziesiąт procent czasu to wszyscy uważają, że kobiety zdominowały spotkanie.

00:36:50: Jak wypowiadają się to że za dużo się wypowiadały.

00:36:56: Albo, że jest miarę porówną.

00:36:58: To

00:36:58: jest takie odbierane, że w zasadzie w miarach była równowaga

00:37:03: i to się przekłada na to, że dziewczynki, które nie słyszą, nie widzą kobiet nie będą się wzywać.

00:37:11: Nie?

00:37:12: To wiemy już, nie.

00:37:13: Bo to badania potwierdzają, że gdzieś około tego ósmego, dziewiątego roku życia faktycznie dziewczynki zaczynają mówić mniej, że dziś się zgłaszać, mówić krócej albo czekają i to jest trudne gdzieś tam też w szkole np.

00:37:23: dla mnie jako nauczycielka, że dziewczny będą podnosić rękę przeciętnie oczywiście bo jesteśmy różnej są różne dziewczęci ale przeciętni będą pod nosić ręką i czekać aż udzieli im się głosu a chłopacy nawet jak nie wiedzą to będą

00:37:35: krzyczeć odpowiedzi

00:37:36: będą postrzegani jako bardziej aktywnie.

00:37:38: Oczywiście na różne sposoby i w obie strony działają takie różne stereotypy, ale to jest faktycznie duży problem.

00:37:46: Więc cieszę się że w ogóle te badania powstają, że jest o tym coraz głośniej, że tak odważniej też o tym mówimy i że to wchodzi do mainstreamu.

00:37:54: wreszcie bo mamy dwa tysiące

00:37:56: dwudziestosty

00:37:57: rok nawet oczywiście słyszymy głupie komentarze ale myślę że jeżeli cały numer archeologii żywej którą też bardzo pozdrawiamy jest poświęcony kobietom autorze, torki piszą o różnych perspektywach.

00:38:11: To świetnie.

00:38:12: to jest prawdziwa nauka.

00:38:13: właśnie ta historia sprawiedliwa od której trochę zaczęłyśmy, a w sumie nie powiedziałem się

00:38:17: niczej

00:38:18: taka która pokazuje że dzisiaj jesteśmy

00:38:20: różni.

00:38:21: różne

00:38:22: społeczeństwa są tworzone przez

00:38:24: przeróżne

00:38:24: osoby i zawsze tak

00:38:26: było.

00:38:27: oddanie sprawiedlivości temu i jakiś wkład, coś robiłyśmy.

00:38:33: Czyli kobiety były nie tylko kobietami ale miały też właśnie jakieś funkcje itd.

00:38:37: Jest po prostu sprawiedliwe.

00:38:38: Uwielbiam to jak Sonya Kisza swojej książce Historia Sztuki mówi o tym że jak będziesz patrzeć na jakąś pracę podpisaną anonim to miejsce u głowy że to mogła być anonima

00:38:51: Z dużą, dużą dozą prawdopodobieństwa tak właśnie było.

00:38:55: Ja ostatnio jak teraz byliśmy na wakacjach to chodziłam sobie po galeriach z obrazami i różnymi tam wystawionymi rzeczami.

00:39:05: Wiecie co mnie uderzyło?

00:39:06: Portrety męskie to były zawsze o tam, ten i ten.

00:39:10: Imy nazwisko po prostu lata życia a obok był portret nieznanej kobiety.

00:39:16: I tak było po prostu co drugi obraz.

00:39:19: Że był dziad, który był dokuł doskonale i obok była kobieta, która musiała być równie ważna.

00:39:26: skoro ktoś jej zrobił... Znaczy równie!

00:39:28: Też

00:39:28: ważna społeczność

00:39:29: jeśli ktoś jej zrobił ten porstret i skoro on tam biści.

00:39:34: I ona prawie zawsze była podpisana jako nieznane kobietami.

00:39:37: To

00:39:37: jest też problem siódłowy oczywiście bo jak spojrzymy?

00:39:40: ja się oczywiście na archologii Znam słabo, ale już kroniki na przykład średniowieczne.

00:39:48: Jest ta proporcja przewada na całkiem nieźle, że stanowią kobiety jakieś trzy procent postawci, które pojawiają się w tych kronikach średniewiecznych.

00:39:56: mimoże kurczę nawet na bazie historii Polski piastówny były cesarzowymi na przykład co jest fenomenalne, jest wielką przyjemnością.

00:40:07: Teraz odkrywam na nowo tę historię, bo pracuję nad książką historyk, która była kobietą po to żeby trochę poprzypominać te momenty.

00:40:15: ale dla nich nie ma miejsca w literaturze takiej mainstreamowej.

00:40:20: To jest ciekawe, bo ten postulat

00:40:22: widoczności

00:40:22: kobiet przecież jest widoczne już

00:40:23: naprawdę bardzo dawno

00:40:25: również w Polsce i jest bardzo wiele osób które badają tylko

00:40:28: badają,

00:40:29: publikują.

00:40:30: Ja pamiętam czy tam książkę z lat Mam nadzieję, że nie skłamiam dziewięćdziesiątych, w której już autor bardzo cynicznie i ironicznie mówił o tym.

00:40:40: No... Bardzo trudno było trafić kobiecie na właśnie łamy kroniki średniowiecznej.

00:40:45: Najlepiej to musiała

00:40:47: gdzieś wyjechać

00:40:47: i wtedy może trochę odzyskiwała głos bo o tych które zostawały po prostu kronicky.

00:40:53: I

00:40:55: dlatego

00:40:55: ta rekonstrukcja jest trudna.

00:40:56: A to nie znaczy, że tych kobiet tam nie było.

00:40:58: czy ona nie odgrywała tej dużej roli?

00:41:00: Elahera Zińska, którą pozdrawiamy tak pięknie w jednej ze swoich książek napisała o tym jak kobiety sięgały po władze po prostu srebrną łyżeczką i że one te role odgrywają, że one wpływały na wielką politykę również ale po prostu nie mogły tego robić oficjalnie.

00:41:15: i myślę, że jest dużo frajdy też dzisiaj w tym

00:41:18: żeby tę historię

00:41:19: po prostu na nowo, na nią spojrzeć.

00:41:22: I nie trzeba tam wymyślać i nic na siłę nie trzeba wciskać.

00:41:25: mam a wersję do takiego myślenia Miałam.

00:41:28: widać taką książkę, która się nie wydarzy.

00:41:31: Miała to być taka książka, w której będą takie najważniejsze postacie historyczne

00:41:35: z polskiej historii.

00:41:36: Ja

00:41:36: zaproponowałam, zaskoczę was równomężczyzn i równokowiet co więcej chciałam, równome reprezentacje w każdej epoce żeby to w miarę też było takie ciekawe.

00:41:45: I tam było tych postaci

00:41:47: kilkadziesiąt W tym dwie postacie, które można było zaklasyfikować jako feministki.

00:41:51: To była Aleksandra Szczerwińska i Narciza Żmichowska Równie już wspaniała literatka i którą trudno pominąć też w takim dorobku.

00:41:59: No i się tywiedziałam, że to nie ma być książka feministyczna dla dzieci.

00:42:03: Bo dlaczego

00:42:04: tutaj... Dlaczego ja nasiłem szukam tych kobiet?

00:42:06: Ależ w ogóle zero

00:42:08: wysiłku!

00:42:10: Zero!

00:42:10: Zero wysiłki.

00:42:11: To, że Ty nie znasz tych postaci, to, że one nie są szeroko znane Nie znaczy, że One nie są ważne.

00:42:17: Tak super dobrze, że o tym mówisz, że nie chciałam Was zapytać.

00:42:20: Oto też w naszej rozmowie Jak często się spotykacie z tym zarzutem właśnie, że jest na siłę Wydziwianie, że to jest nakładanie jakiejś... Że to jest achistoryzm.

00:42:31: Tak?

00:42:32: Przecież wtedy nie było feminizmu i tak dalej.

00:42:35: OK!

00:42:36: Nie było tego pojęcia ale na pewno była ta postawa.

00:42:41: Możemy z taką samą doząt prawdopodobieństwa to założyć.

00:42:46: To znowu to co mówi Pado Matia i znajdę by nie macie dowodów na to, że tak nie było.

00:42:51: Więc my nie wymyślamy tego, tak?

00:42:54: My tylko stawiamy tak samo naukowo ważne hipotezy tutaj.

00:43:00: Tak jest.

00:43:01: No i jest oczywiście cały czas.

00:43:04: Podstawowe

00:43:04: pytanie mówimy

00:43:05: o tym że chcemy wbudować muzeum historykowy.

00:43:07: to jest nie.

00:43:08: gdzie będzie co w nim będzie?

00:43:09: tylko dlaczego nie mężczyzn?

00:43:11: Co

00:43:11: z historią męzczyzn

00:43:13: Piekło męszczyzn?

00:43:15: I myślę sobie, że bardzo byłoby fajnie tak już niejeronicznie mówiąc gdyby ktoś wybudował muzaum historii męskości.

00:43:20: Bo to co my wiemy dzisiaj o mężczyznach też jest do weryfikacji i pokazanie tych różnorodnych ról, które mężecznie wchodzili i różnych stylów życia... różnorodnych historii.

00:43:31: Też byłoby bardzo ważne tak sobie myślę, bo pewnie dzisiaj też ich chłopców i mężczyzn nie odnajduje się w tym takim stereotypowym patrzeniu na historię męskości.

00:43:42: ale no marginesie.

00:43:43: Jakby ktoś chciał założyć zapraszam do kontaktu pod.

00:43:45: powiemem co nie jak możemy zrobić jakiegoś szipa

00:43:48: i się

00:43:49: wspierać Bo taka mądra historia też byłaby potrzebna.

00:43:53: marzę o tym, żeby w ogóle nie było potrzebne jakiekolwiek rozgraniczanie czyli żebyśmy naprawdę próbowali uchwytać te różne perspektywy i je tak opowiadać w sposób naturalny.

00:44:02: Żeby to nie wymagało żadnej dyskusji.

00:44:04: Nie wiem czy to się uda ale powiem wam że ostatnio gram w piłkę z moim synem bo ja gram w Piłka Z Moim Synem I krzytno do mnie, że mam być teraz bramkarką bo on chce strzelać i przesiękam.

00:44:15: nigdy przy nim nie użyłam tego słowa.

00:44:16: po prostu sam stworzył feminaty w naturalnym środowisku w którym się Wychowuję i mam nadzieję, że ten świat jest możliwy.

00:44:24: Ale często się spodziewałam.

00:44:26: Czy

00:44:26: poprawnie użył języka polskiego flekcyjnego?

00:44:29: Piątka!

00:44:32: Mi się wydaje, znaczy byłoby idealnie.

00:44:34: ale problem polega na tym, że historia

00:44:36: czy archologia

00:44:38: to są zawsze interpretacje i to jest zawsze pewien wybór.

00:44:43: I nauka bardzo często służy propagandzie.

00:44:48: I tak jak znanym powiedzenie mówi, historie piszą zwycięzcy.

00:44:53: Czyli to tak naprawdę od interpretacji najbardziej zależy

00:44:58: czego się uczymy.

00:44:59: To od interpretacji zależy to co przeczytacie w książce archeologicznej.

00:45:05: i teraz mówienie że jest nakładanie o właśnie jakieś feministycznej lubki Jest bardzo trudno.

00:45:10: w ogóle wiecie napisać obiektywną historię bo w moim odczuciu można być na tyle obiektywnym, ja się zawsze staram być obiekitywna ale nadal patrzę przez pewien

00:45:23: pryzmat

00:45:23: moich doświadczeń i przez moją bańkę, w której żyję.

00:45:28: I też przez moje zainteresowanie.

00:45:30: jak ja pisałam moją książkę o bestiach antykuł to też spojrzałam jakby ona powstała dlatego że ja się interesuję innością i że mi się nie podobało że w głowie narracji nie ma tych besti.

00:45:44: Nie, że one są takie na marginesie gdzieś, że no ta benę większość z nich to kobiety.

00:45:51: To też jest bardzo ciekawe.

00:45:52: w ogóle, wiecie... Ale nie

00:45:53: zabierałaś jedzenie.

00:45:54: ...krócza kobiet coś?

00:45:55: Nie!

00:45:56: No właśnie.

00:45:57: Że gdzieś tam w tym antyku, większości tych kobiet, tych wzorców takich, wieci rzeńskich jest w tych bestiacch.

00:46:07: No i teraz Bardzo ciekawym byłoby zastanowienie się, a dlaczego Syrena jest np.

00:46:14: przedstawiana w ten sposób?

00:46:15: Dlaczego ta syrena Wodensei jest głowa kobiety tu ze skrzydłami i szpony?

00:46:25: W ogóle o Syrenach wiemy tak mało.

00:46:27: To jest jedna z rzeczy, która mnie najbardziej zaskoczyła jak pisałam tę książkę, żeby wszyscy nie bywiemy... są syreny i że w Odysseyi już mam wrażenie, że więcej osób wie, że to były ptaki.

00:46:40: Bo jak pisałam kiedyś do ciekawostek historycznych artykuł na temat syren, to największą krytykę było.

00:46:47: też powiedziałam, że są ptakiem jakby Homer.

00:46:50: nie?

00:46:51: To nie ja, to

00:46:52: Homer!

00:46:53: Na początku to były Ptaki ale my o syrenach nie wiemy prawie nic mimo że te pierwsze syreny z odesej są powszechnie znane i bycie nam się wydaje, ale my nawet nie wiemy co one robiły z tymi ciałami, co się rozbijały o ich wyspę.

00:47:09: Czy on jest tam czy ja?

00:47:10: jadłe czy gniły?

00:47:11: Nie wiem.

00:47:11: Ale jest to pewien archetyp kobiecy, które w mitologii już byłczy Medusa, która ma cudowną historię a też np.

00:47:24: nurt feministyczny.

00:47:25: jak opowiadam o Medusie Jak cię dociskają z wszystkich stron to znaczy,

00:47:33: że robisz dobrą

00:47:34: robotę.

00:47:34: Ja mam takie wrażenie, że jak coś powiesz albo napiszesz i masz krytykę ze wsząd to znaczy ,że jesteś mniej więcej w tym obiektywnym środku.

00:47:44: No i z meduza?

00:47:44: ja tak mam.

00:47:45: no bo medusa pierwotnie zaczynała jako... Bezt jako potwór, po prostu w ogóle jakowidmowa głowa która jeszcze nic nie potrafiła robić tylko sobie wiecie latała w Hadesie.

00:47:54: I była na tarczę Ateny i miała przerażać itd.

00:47:57: ale to był potwór, to był naprawdę potworna

00:48:00: postać

00:48:00: i ona dopiero z czasem jak się zmieniała pewna propaganda w historii jak się Gresja zaczęła i łączyć w tą taką panheleńską historię to widzimy jak ta medusa zaczyna ewoluować.

00:48:14: I ona ostatecznie zostaje tą młodą kobietą zgwałconą przez Poseidona w świątyni Ateny, za to zostaje ukarana.

00:48:21: i to jest ten najbardziej feministyczny po prostu ta opowieść, która jest teraz bardzo głośna i wszyscy ją znają.

00:48:28: no ale dlaczego ona się w to zamieniła?

00:48:30: Z potwora, którym była na samym początku, która było przerażająca, który wycięła tarczach.

00:48:37: Żołnierze przedstawiano meduzę po to, że paralizowała przeciwników strachem.

00:48:42: I okazuje się, że w pewnym momencie jak się zaczął tworzyć świat panheleński To trzeba było trochę ośmierzyć bohaterów Bo ci boheterowie już nie służyli propagandzie.

00:48:53: Mitologia się zmieniała i widzimy analizując.

00:48:58: Jak spojrzymy na dawne czasy, jak spojrzemy na współczesne czasy... Ja muszę do nazistów, bo naziści to jest jeden z tych tematów.

00:49:06: Powrót nazistow do historii Rzymu, do imperium ale też do germanów I to co oni zrobili propagandowo To pokazuje właśnie w jaki sposób te nauki Nigdy nie będą obiektywne.

00:49:20: I ja mam wrażenie, że my nigdy nie możemy dojść do takiego momentu w którym historia będzie stuprocentowo sprawiedliwa bo ona zawsze będzie służyła czemuś.

00:49:29: Ale urzemy próbując

00:49:31: Tak Dokładnie

00:49:32: Tak, tak właśnie Do tego zmierzałam, żeby to nie oznacza, że nie należy próbować i nie oznacza się, że należy nakładać tych soczewek

00:49:41: Bo

00:49:41: im więcej soczwek i im więcej perspektyw nałożymy próbując być obiektywny i obiekcywne, to ja mam wrażenie

00:49:50: że ten środek

00:49:50: gdzieś tam zacznie wychodzić.

00:49:53: ale też jesteśmy w stanie poobalać parę takich rzeczy które są w naszych umysłach bardzo głębokosakorzenione.

00:50:00: I to że my się uczymy o wojnach, o polityce na historii a nie o gospodarce.

00:50:06: no to możemy wewrócić.

00:50:08: To możemy powiedzieć hej!

00:50:09: Może nie

00:50:10: jest interesowana żadnego grupowania polityczna aż taką zmianą

00:50:14: tak?

00:50:18: To jest bolączka na inną

00:50:20: rozmowę.

00:50:20: Ale od tego mamy sofra media.

00:50:22: i teraz to, że jest wykwit ludzi, którzy na social mediach pracują jako edukatorzy i edukatorki i że to są naukowcy i nauckowczynie

00:50:30: którzy

00:50:30: wychodzą i mówią hej ja mam teraz opowiem o rzeczach które mnie ciekawią.

00:50:35: I

00:50:35: ludzie,

00:50:36: ludzi to fascynuje bo to jest nagle historia czy mitologia czy nauka podana w przystępny sposób.

00:50:42: ciekawe i jak ja opowiadam o hekate i archetypie to ktoś

00:50:47: mówi łe.

00:50:47: to w sumie ciekawę bo ja mogę coś z tego wyciągnąć.

00:50:50: jak Adam Mirek opowiada na uce to opowiadasz o tym jak ta nauka się przekłada na codzienne życie.

00:50:58: Może nie potrzebujemy tego w szkole.

00:51:00: Może wystarczy,

00:51:01: że mamy

00:51:03: naukowców, małkowczyni, którzy wychodzą do ludzi i opowiadają... I może z tego się weźmie jakaś rewoluta, która spowoduje?

00:51:09: Nie?

00:51:09: Może to nie chodzi o to żeby wywracać od strony politycznej tylko najpierw musi być potrzeba ludzi, którzy chcą się dowiedzieć i wtedy może np.

00:51:20: wpłynąć

00:51:20: na zmianę,

00:51:21: nie?

00:51:21: Ludzie masa człowieka to jest zawsze to co niesie wszystkie rewolucje.

00:51:27: Rewolucja nigdy nie zaczyna się od głowy.

00:51:29: Ona się zaczyna od dołu, kiedy ludzie się wkurzają i ja mam wrażenie że jeżeli chcemy wywrócić historię

00:51:34: czy postrzeganie

00:51:35: i taką codzienność to trzeba to oddolnie zrobić.

00:51:38: po prostu

00:51:39: No, ciekawe.

00:51:40: Ciekawe... Nigdy o tym tak nie myślałam.

00:51:42: Powiem wam, że raczej mam także... Mam wrażenie, że jako dorosła osoba dużo rzeczy się musiałam oduczyć w myśleniu i że cały czas się oduczam.

00:51:51: Ale to jakby teraz jak mówiłaś Ania o tym, no to mam takie właśnie poczucie, że okej może trzeba jakiś kanon wynieść I potem go sobie dobudowywać albo dekonstruować.

00:52:03: Jakąś bazę musisz mieć.

00:52:04: Nie mówię już

00:52:04: o tym ,że kanon którego się uczymy To jest podstawa naszego, jakby my funkcjonujemy w pewnej kulturze.

00:52:10: i jak ludzie mówią dlaczego się nie uczymy tak o Słowianach i o mitologii słowiańskiej tylko tej rzymskiej.

00:52:17: No właśnie dlatego że przez tysiąclecia kultura europejska w tym starożytna była podstawą naszej kultury i my nie będziemy jeżeli jej nie będziemy poznawać to nie przestaniemy rozumieć własną tożsaność bo czy chcemy, czy nie to jest element naszej tożsamości.

00:52:34: A każde idealne... To jest już wspólno i bardziej uniwersalne po

00:52:36: prostu dla całej Europy.

00:52:37: Ale fajnie jest odkrywać też.

00:52:39: Tak!

00:52:39: A każda idealny dzieło, pamiętajcie jak rzeźbiarz

00:52:42: polega na

00:52:43: tym żeby odbijać niepotrzebne kawałki.

00:52:45: więc jak masz pewną bazę?

00:52:47: tylko że tu musimy bardzo mocno wpływać na świadomość nie żeby ludzie krytycznie myśleli i tego trzeba

00:52:53: było

00:52:53: uczyć w kołach.

00:52:55: Krytycznego

00:52:56: agaucze, krytyczna go myślenia.

00:52:58: Żeby podważać te wszystkie mity, o których mówiłyśmy i te wszystkie badania o między innymi właśnie kobietach.

00:53:05: ale właśnie feminizm idzie dalej niż tylko kobiety bo feminizmy po prostu pokazał jak bardzo możemy nie dostrzegać opresji.

00:53:15: Jak bardzo możemy iść stereotypem I myślę że feminizmu daje nam bardzo dużo narzędzi do tego żeby odkrywać to w innych obszarach też.

00:53:25: No ja mam poczucie, że to jest tak... że Feminism dajecie taką możliwość na bazie w dziedzinie historii.

00:53:33: Dajcie taką możliwością zobaczenia!

00:53:37: tej samej opowieści właśnie z perspektywy bohaterki drugoplanowej.

00:53:41: Czy bohatera, nie?

00:53:42: Bo to tak samo może być... No jakby historia kościuszki, tak?

00:53:46: Może być opowiedziana z jego perspekdywę a może być z perspektywy jego czarnoskóra gotowa rzesza opowiedziona,

00:53:52: tak?!

00:53:52: Ja mam wrażenie że Tłowa Hadło się musi wychylić teraz w drugą stronę, że przez tysiące lat opowiadaliśmy tę historię mężczyzn i teraz musimy opowiedzieć tą historię kobiet.

00:54:01: I mamy do tego prawo, bo tak jak już mówiłyśmy no jakby jest ona tak samo ważna, jest tak samo prawdopodobne.

00:54:09: Jest tak samo naukowa.

00:54:11: i chciałabym jeszcze żebyśmy parę minut teraz na koniec naszej rozmowy poświęciły waszemu muzeum, który powstanie, na które czekam.

00:54:22: Muzeum Zdori Kowiec.

00:54:24: Chociaż już będzie nowa nazwa słuchaj centrum dziedzictwa i historii kobiet ponieważ daje

00:54:29: więcej możliwości

00:54:31: i otwiera

00:54:32: wiele furtek.

00:54:33: więc będzie

00:54:33: to Centrum Dziedzictwo.

00:54:36: No walczymy, trzymajcie za nas mocno-mocno o kciuki.

00:54:39: Szykujemy się do dużego projektu we współpracy w tej chwili z Ministerstwem Nauki

00:54:43: i

00:54:43: Uniwersytetem

00:54:44: im.

00:54:44: Adamamickiewicza, że ogłaszałyśmy na Pyrkonie razem z panią Ministerą Nauky więc tyle możemy powiedzieć.

00:54:50: Srzykuje się coś bardzo ciekawego i fajnego ale to będziemy ogłoszać przyszłym roku.

00:54:54: Z takich mniejszych rzeczy które zaczynamy teraz robić taki projekt chciałabyśmy przez lata go nabudowywać Wielkopolskie

00:55:01: Herstorie

00:55:02: czyli ściągnąć do tych naszych że tutaj korzeni i lokalności i pokazać te różne kobiety, które są związane z historią regionu.

00:55:12: Potrzeba na to bardzo dużo pieniędzy aże mamy jakieś ograniczone podże...

00:55:16: Bo my w naszego kontasnej będzie się nastroje.

00:55:18: To zacznijmy od kilku biogramów

00:55:21: i podcastów, które pokażą te biogramy w bazie historii kobiet, którą też znajdziecie na naszej stronie bo chcemy... Zbadałyśmy to i wiemy, doskonale że nauczyciele-nauczcielki chcą uczyć o historii kobiet ale nie za bardzo wiedzą skąd brać materiały.

00:55:37: Więc staramy się takie materiały dostarczać i właśnie w tej bazie staramy ją zasilać różnymi biografiami ale też one są obudowane tak metodycznie powiem językiem powiedz coś po nauczycielsku.

00:55:49: Więc są

00:55:49: i scenariusze jakieś materiały dodatkowe które można sobie pobierać po to żeby właśnie tę historię włączyć.

00:55:56: No i mam nadzieję, że niedługo też pokażemy Wam kolejną publikację która będzie taka bardzo praktyczna, która będzie pokazywała jak można takie projekty właśnie edukacyjne robić.

00:56:07: Bo wierzymy w to że każda nam przecierka będzie miała w swojej korierze kilkadziesiąt, kilkaset, kilka tysięcy dzieci i że jest naprawdę zmianą społeczną.

00:56:15: I ten projekt robiłyśmy przy wsparciu... history channel

00:56:20: i

00:56:20: środkami, które zostały zdobyte w trakcie aukcji sztuki z desa uniką.

00:56:26: Więc na to możecie czekać.

00:56:28: To już niedługo będziemy publikować.

00:56:30: a Ania teraz o swoim dziecku.

00:56:32: Obecnie jesteśmy w trakte realizacji bardzo dużego grant'u który się nazywa różne drogi do równości, rynek równych szans i robimy go razem z sens consulting oraz fundacją ja nauczycielem i fundacjom czas kobiet.

00:56:48: I to jest taki wielki projekt w którym staramy się zmienić... sytuacji kobiet na rynku pracy, on jest finansowany z funduszy europejskich i my akurat w naszej działce przygotowujemy tam animacje o kobietach w różnych zawodach.

00:57:02: mamy dziesięć zawodów.

00:57:04: I to różowych kołnierzegów tak zwanych ale też tych męskich i do tego przygotowujemy dziesiąć publikacji.

00:57:10: czyli z każdego zawodu jest nie animacja i podręcznik taki opowiadający

00:57:16: o

00:57:16: historii zawodu o kobietach, o jakieś takie krótkie biografie gdzie jak ktoś nie wie to może się właśnie zagłębić i zapoznać z nimi.

00:57:26: I poszukać dalej.

00:57:27: ale analizujemy też współczesność rynek pracy z to z czym kobiety się mierzą.

00:57:34: no i dosyć ciekawe

00:57:35: jest

00:57:35: tak długo jak to były różowe kołnierzyki To wszystko było pięknie i dopiero przy architektkach pojawiły się pierwsze takie typowe teksty.

00:57:45: No bo tu jest kwestia kompetencji jak by chciały to by mogły, więc jakby widzimy też tą polaryzację nadal w zawodach.

00:57:56: Zachęcam gorąco bo część tych podręczników już można poprać Z naszej strony.

00:58:01: myślę, że pod koniec miesiąca już też będą kolejne do pobrania.

00:58:06: A animacji średnioraz na miesiąc się ukazują.

00:58:08: także już szkulają po naszych social mediach.

00:58:11: Ale też na YouTube'a, bo możecie wykorzystywać.

00:58:13: na przykład jeśli chcecie pokazywać na jakichś konferencjach albo w szkole...

00:58:16: Ja wiem wszystko jest na wolnej licencji!

00:58:20: tylko trzeba wspomnieć, że jesteśmy autorkami i napisać w jakim projekcie najlepiej powstało.

00:58:27: wszystkie te rzeczy możecie wykorzystywać za darmo do swoich.

00:58:31: jakieś tam rzeczy możecie wykorzystywać na lekcjach, możecie to pokazywać i my się nie obrazimy.

00:58:37: Dajcie nam znać jak pokażecie

00:58:39: bo się

00:58:39: podzielimy bardzo chętnie tym że ktoś to robi ale wszystko jest na wolnej inicencji.

00:58:45: No i one są też przepiękne.

00:58:47: i animacje i też skład tych publikacji ponieważ...

00:58:51: Ponieważ współpracujemy z artystkami które są jednymi z najlepszych polskich artystech światowej sławy kobiet które są nagradzane za swoje animacje, za swoje dzieła na wielkich konkursach i fundacja Las Sztuki zrzeszyła je razem.

00:59:13: Pomagają nam składać podręczniki grafiki.

00:59:17: Też są przez artystkę wykonywane a każdą animację robi inna artystyka.

00:59:24: Każda animacja ma inny styl.

00:59:26: Część z nich opowiada pojedyncze historia niech opowiada grupę zawodową.

00:59:32: Będziemy bazować też... Ja już wiem, bo wiecie, ja już wiem do przodu, więc będzie bazowanie na wspomnieniach.

00:59:39: na wywiadach.

00:59:41: Bardzo ciekawe, każda z tych animacji ma swój unikatowy charakter

00:59:46: a najbardziej chyba

00:59:48: rozwaliły system.

00:59:49: pierwsza oczywiście, która była mariczeplickiej, czyli

00:59:53: nowa dała Syberię.

00:59:55: bardzo wzruszająca ale w tej chwili chyba tak.

00:59:57: Julia Wojkowska zrobiła taki ogromny, ogromne show.

01:00:02: ja się śmieję że tak jak mamy zasięgi które musimy w grancie relacjonowe wyalizować, to nam dwie animacje załatwiły tam te zasięgi.

01:00:12: Także oglądajcie,

01:00:13: korzystajcie, też wielka wdzięczność bo chodzi o tym projekcie, żeby po co tę historię badać?

01:00:19: No nie tylko potarzymy ją zbadać i wiedzieć ale żeby też robić jakąś zmianę.

01:00:23: i dlatego tam jest taki most od przeszłości przez teraźniejszość do tego jaka powinna być przyszłość bo znajdziecie tam też rekomendację jakie można wdrażać żeby te sytuacje...

01:00:34: Wszystko to znajdziecie w opisie odcinka na Spotify i na YouTube, zrobię całą bibliografię.

01:00:43: Chcę powiedzieć tylko na koniec, że zupełnie serio numer konta fundacji muzeum historyjkowie znajdziecie w internecie i wspierajcie tą pracę bo to jest za każdym razem jak spotykam się z Wami to jestem przytłoczona wręcz nie tylko tym jak jesteście zawsze merytorycznie po prostu przygotowane na tip top ale też tym ile rzeczy robicie dziewczynę.

01:01:06: To jest dla mnie jakieś.

01:01:07: jesteście jakimiś właśnie mitologicznymi postaciami które mają nie z pożytą energię.

01:01:16: Robicie kawału roboty, wstępniacie swoją pracę za darmo więc po prostu ludzie bierzcie i korzystajcie z tego opuszczajcie to w świat dalej i wspierajcie tę inicjatywę bo zobaczycie że ona będzie mega ważna.

01:01:30: Bardzo, bardzo dziękujemy.

01:01:31: I oczywiście

01:01:32: zachęcamy do tego żeby cofnąć się do bardzo wielu odcinków,

01:01:36: który

01:01:37: nas nie pytała,

01:01:37: ale i tak sobie powiemy

01:01:38: bo ja po prostu mam taką rutynę i słuchałam na bieżąco.

01:01:44: ostatnio się cefnę do tych których nie znałam.

01:01:46: i też gratuluję wam tego że tak długo tę dobrą robotę robicie.

01:01:51: ona jest bardzo, bardzo... potrzebna

01:01:53: i ona

01:01:53: dużo potrafi też zmienić.

01:01:55: W ogóle otaczanie się tak takimi treściami, które dają ci do myślenia ale też polecają fajną literaturę.

01:02:01: My w tym kręgu po prostu lubimy czytać.

01:02:03: umówmy się.

01:02:04: To prawda.

01:02:04: I pisac.

01:02:05: I gadać.

01:02:05: Nie ma dzwonka więc musimy skończyć bez dzwonka.

01:02:07: słuchajcie.

01:02:11: Dziękuję wam bardzo

01:02:12: za tę rozmowę.

01:02:18: Nikt nas nie pytał, ale i tak się wypowiemy.

01:02:20: Feministyczny podcast

01:02:21: o kulturze społeczeństwie

01:02:23: i wszystkim co nas zainteresuje.

01:02:25: Zapraszają Kasia Róbek i Agnieszka

01:02:33: Szczepanek!